Đặt tên thương hiệu và giữ được tên đó là năm việc nối nhau: tra trước khi chọn để tránh tên đã có người dùng hoặc đăng ký; chọn một tên đủ khả năng phân biệt; nộp đơn đăng ký nhãn hiệu càng sớm càng tốt, đúng nhóm sản phẩm, dịch vụ; theo dõi đơn đến khi nhận văn bằng; rồi sử dụng thật, gia hạn đúng hạn và để mắt tới người khác nộp nhãn giống mình. Việt Nam áp dụng nguyên tắc nộp đơn đầu tiên cho nhãn hiệu: ai nộp trước, đáp ứng điều kiện, thường được ưu tiên, không phải ai dùng trước.
Nhiều chủ cửa hàng chỉ phát hiện điều này khi nhận thư yêu cầu ngừng sử dụng cái tên mình đã treo biển nhiều năm. Bài lộ trình này nối các site nhãn hiệu trong hệ VN2H theo đúng thứ tự, để bạn biết lúc nào cần đọc site nào. Các thông tin về thời gian thẩm định, phí nộp đơn bạn đối chiếu với thông báo hiện hành của Cục Sở hữu trí tuệ.
Ba cái tên khác nhau mà nhiều người tưởng là một
Trước khi đặt tên, cần tách bạch ba thứ hay bị gộp làm một. Mỗi thứ được bảo vệ theo cơ chế riêng, có cái đi theo đăng ký, có cái đi theo sử dụng.
| Loại tên | Đăng ký ở đâu | Bảo vệ cái gì | Hiểu lầm hay gặp |
|---|---|---|---|
| Tên doanh nghiệp | Cơ quan đăng ký kinh doanh | Không trùng, không gây nhầm lẫn với doanh nghiệp khác trong hệ thống đăng ký | "Đã có giấy phép kinh doanh là tên đã được bảo hộ" |
| Nhãn hiệu | Cục Sở hữu trí tuệ | Độc quyền dùng dấu hiệu cho sản phẩm, dịch vụ đã đăng ký, trên lãnh thổ Việt Nam | "Đăng ký một nhóm là bảo vệ cho mọi sản phẩm" |
| Tên thương mại | Không cần đăng ký, bảo hộ qua sử dụng hợp pháp | Tên dùng để nhận diện chủ thể kinh doanh trong khu vực và lĩnh vực kinh doanh | Khó chứng minh khi tranh chấp nếu không lưu bằng chứng sử dụng |
| Tên miền, tên trang mạng xã hội | Nhà đăng ký tên miền, nền tảng | Quyền dùng địa chỉ đó theo hợp đồng dịch vụ | "Có tên miền là có thương hiệu" |
Vì vậy, khi đặt tên cho một cửa hàng hay một dòng sản phẩm, bạn cần tra cả ba hệ thống, rồi chọn cái tên mà cả ba còn trống. Cái tên chỉ có ở tên doanh nghiệp mà không có nhãn hiệu là cái tên dễ mất nhất.
Chặng 1: tra trước khi chọn
Tra cứu nhãn hiệu không phải việc của luật sư sau khi bạn đã in biển. Đây là việc nên làm ngay khi có danh sách vài cái tên ưng ý. Bạn tra trên cơ sở dữ liệu của Cục Sở hữu trí tuệ để xem có nhãn hiệu trùng hoặc tương tự đã đăng ký, đang chờ cấp cho sản phẩm, dịch vụ giống hoặc gần với của mình không; tra hệ thống đăng ký doanh nghiệp để xem có tên doanh nghiệp dễ gây nhầm lẫn; tra tên miền và tên trang trên các nền tảng chính.
Kết quả tra không phải câu trả lời có hoặc không. Hai nhãn hiệu có thể khác vài chữ nhưng vẫn bị coi là tương tự gây nhầm lẫn nếu cách đọc, ý nghĩa gần nhau và sản phẩm cùng loại. Ngược lại, cùng một từ có thể cùng tồn tại cho hai nhóm sản phẩm hoàn toàn khác nhau. Cách tra chéo một tên trước khi dùng làm tên doanh nghiệp, tên miền, tên ứng dụng, và cách đọc kết quả, được hướng dẫn ở mục tra chéo trước khi đặt tên của Tra Cứu Thương Hiệu (tracuuthuonghieu.com).
Giấy cần giữ sau chặng này: kết quả tra cứu có ghi ngày, danh sách các nhãn gần giống bạn đã thấy và lý do bạn đánh giá là không xung đột. Đến khi nộp đơn hoặc khi có tranh chấp, những ghi chép này giúp người tư vấn hiểu nhanh bạn đã cân nhắc những gì.
Chặng 2: chọn tên có khả năng phân biệt
Tên mô tả rất khó bảo hộ. Tên chỉ mô tả sản phẩm, chất lượng, công dụng hay nơi sản xuất, kiểu "Cà phê ngon", "Nước mắm Phú Quốc nguyên chất", thường bị từ chối vì không có khả năng phân biệt, hoặc vì người khác cũng có quyền dùng những từ đó.
Tên tự đặt, tên gợi ý thường mạnh hơn. Một từ ghép tự tạo, một từ có nghĩa nhưng không liên quan trực tiếp đến sản phẩm, hoặc một cách kết hợp chữ với hình riêng, thường dễ được bảo hộ và dễ bảo vệ khi bị nhái.
Cẩn thận với địa danh và tên người nổi tiếng. Địa danh có thể vướng chỉ dẫn địa lý; tên, hình ảnh người khác cần sự đồng ý của họ. Tên giống thương hiệu nổi tiếng dù ở nhóm khác cũng có rủi ro.
Chữ và hình nên tính riêng. Nộp nhãn chữ giúp bảo vệ cái tên dù đổi logo; nộp nhãn kết hợp chữ và hình bảo vệ cách trình bày cụ thể. Cơ sở nhỏ thường bắt đầu bằng một đơn cho dạng chữ, rồi bổ sung khi đã ổn định logo.
Đọc thêm. Những dấu hiệu nào được bảo hộ, dấu hiệu nào bị loại trừ và cách tự đánh giá trước khi nộp được viết ở mục dấu hiệu nào được bảo hộ của Nhãn Hiệu Việt Nam (nhanhieuvietnam.com).
Chặng 3: nộp đơn đúng người, đúng nhóm
Ai đứng tên chủ đơn là quyết định đầu tiên. Nếu cửa hàng sắp lên công ty, cân nhắc nộp đơn bằng tên công ty ngay từ đầu, hoặc nếu đã nộp bằng tên cá nhân thì sau này làm thủ tục chuyển nhượng và đăng ký hợp đồng chuyển nhượng. Nhãn hiệu đứng tên một thành viên trong nhóm góp vốn là nguồn tranh chấp rất phổ biến khi các bên chia tay.
Danh mục sản phẩm, dịch vụ trong đơn quyết định phạm vi bảo hộ. Bảng phân loại quốc tế chia thành các nhóm; bạn chọn đúng nhóm cho sản phẩm hiện tại và những sản phẩm sắp làm trong vài năm tới. Ghi quá hẹp thì khi mở rộng không được bảo vệ; ghi quá rộng thì tăng phí và dễ bị phản đối. Đơn có thể nộp trực tuyến hoặc trực tiếp; ngày nộp đơn là mốc quyết định thứ tự ưu tiên, nên đừng chờ có logo hoàn hảo mới nộp.
Ngoài nhãn hiệu, một số hoạt động gắn với sở hữu trí tuệ và mã số mã vạch có thủ tục riêng mà chủ doanh nghiệp hay gặp; bản đồ các thủ tục này nằm ở mục sở hữu trí tuệ và mã số mã vạch của GiayPhep.com. Giấy cần giữ: bản sao tờ khai đã nộp, biên lai, số đơn và ngày nộp đơn.
Chặng 4: theo dõi đơn đến khi nhận văn bằng
Đơn nhãn hiệu đi qua các bước thẩm định hình thức, công bố đơn, thẩm định nội dung, rồi đến quyết định cấp hoặc từ chối. Thực tế quá trình này thường kéo dài nhiều tháng, có khi hơn một năm. Trong lúc chờ, những việc bạn cần làm:
- Tra tình trạng đơn định kỳ và đọc kỹ mọi thông báo của Cục, vì nhiều thông báo có hạn trả lời ngắn.
- Khi nhận thông báo dự định từ chối, chuẩn bị ý kiến giải trình hoặc sửa đổi đơn trong thời hạn, thay vì bỏ mặc.
- Theo dõi công báo xem có ai nộp đơn nhãn hiệu giống mình cho sản phẩm cùng loại để phản đối kịp thời.
- Vẫn sử dụng nhãn hiệu như bình thường và lưu bằng chứng sử dụng có ghi ngày: hoá đơn, bao bì, hình ảnh quảng cáo.
- Khi có quyết định cấp, nộp phí cấp bằng đúng hạn để không bị coi là từ bỏ.
Lịch các mốc sau khi nộp và việc phải làm ở từng mốc được trình bày ở mục các mốc sau khi nộp của Tra Thương Hiệu (trathuonghieu.com). Nếu bạn dùng người đại diện sở hữu công nghiệp, hãy yêu cầu họ chuyển cho bạn bản sao mọi thông báo, không chỉ báo kết quả cuối.
Chặng 5: giữ tên sau khi có văn bằng
Văn bằng bảo hộ nhãn hiệu có hiệu lực mười năm tính từ ngày nộp đơn và được gia hạn nhiều lần, mỗi lần mười năm. Gia hạn phải nộp trong khoảng thời gian luật cho phép quanh ngày hết hạn; quá muộn là mất. Một chủ cửa hàng bận rộn rất dễ quên một mốc cách nhau cả thập kỷ, nên hãy ghi nó vào cùng lịch nghĩa vụ của doanh nghiệp.
Nhãn hiệu phải được sử dụng thật. Nhãn không được chủ sở hữu hoặc người được phép sử dụng liên tục trong năm năm mà không có lý do chính đáng có thể bị người khác yêu cầu chấm dứt hiệu lực. Dùng nhãn khác đi nhiều so với mẫu đã đăng ký cũng làm yếu vị thế của bạn. Khi thấy người khác dùng tên giống mình, bước đầu tiên thường là thu thập bằng chứng và gửi văn bản yêu cầu, trước khi tính đến cơ quan có thẩm quyền.
Khi định bán hàng ra nước ngoài, cần nhớ nhãn hiệu có tính lãnh thổ: văn bằng Việt Nam không bảo vệ bạn ở thị trường khác. Thứ tự chọn nước, dùng hệ thống Madrid hay nộp từng nước, được viết ở mục chọn nước nộp và lộ trình của Tra Nhãn Hiệu (tranhanhieu.com); bài "mở rộng sang nước ngoài" trong danh mục này đặt việc đó vào lộ trình chung.
Nếu tên của bạn đã bị người khác nộp đơn trước, hoặc bạn nhận thư cáo buộc xâm phạm, đó là lúc nên có người làm nghề sở hữu trí tuệ. Một ý kiến nhanh ban đầu có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com); việc phản đối đơn, yêu cầu huỷ bỏ hay thương lượng mua lại nhãn cần người theo vụ việc.
Câu hỏi thường gặp
Đã có giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp thì tên có được bảo hộ như nhãn hiệu không?
Không. Tên doanh nghiệp chỉ không được trùng, gây nhầm lẫn trong hệ thống đăng ký doanh nghiệp. Độc quyền dùng một dấu hiệu cho sản phẩm, dịch vụ chỉ có khi bạn đăng ký nhãn hiệu và được cấp văn bằng. Hai hệ thống độc lập với nhau.
Nên đăng ký nhãn hiệu bằng tên cá nhân hay tên công ty?
Nếu nhãn hiệu gắn với hoạt động của công ty và có nhiều người góp vốn, đứng tên công ty giúp tránh tranh chấp khi các bên chia tay. Nếu bạn kinh doanh một mình và chưa lập công ty, có thể đứng tên cá nhân, sau đó chuyển nhượng cho công ty và đăng ký hợp đồng chuyển nhượng.
Đang chờ cấp văn bằng có được dùng chữ R trong vòng tròn không?
Ký hiệu này thường được hiểu là nhãn hiệu đã đăng ký. Khi đơn còn chờ, dùng ký hiệu đó có thể bị coi là thông tin sai lệch. Trong lúc chờ, bạn vẫn sử dụng nhãn bình thường và lưu bằng chứng sử dụng có ghi ngày.
Người khác đã dùng tên đó trước nhưng chưa đăng ký thì sao?
Việt Nam áp dụng nguyên tắc nộp đơn đầu tiên, nhưng người dùng trước vẫn có một số cơ chế như phản đối đơn, viện dẫn nhãn hiệu nổi tiếng, hoặc quyền tiếp tục sử dụng trong phạm vi nhất định. Mỗi tình huống cần xem chứng cứ sử dụng cụ thể.
Đăng ký nhãn hiệu một nhóm có bảo vệ cho sản phẩm khác không?
Phạm vi bảo hộ giới hạn ở sản phẩm, dịch vụ ghi trong văn bằng và những gì tương tự gây nhầm lẫn. Nếu bạn mở rộng sang nhóm khác hẳn, nên nộp đơn bổ sung. Riêng nhãn hiệu nổi tiếng được bảo hộ rộng hơn, nhưng điều kiện công nhận rất chặt.
Quên gia hạn văn bằng nhãn hiệu thì còn cứu được không?
Luật có cho phép nộp gia hạn muộn trong một khoảng thời gian sau ngày hết hạn, kèm phí bổ sung. Quá khoảng đó, văn bằng chấm dứt hiệu lực và bạn phải nộp đơn mới, khi ấy người khác có thể đã nộp trước. Hãy kiểm tra mốc hiện hành và gia hạn sớm.