Cùng một hệ VN2H, mỗi người nên vào bằng một cửa khác nhau: người dân thường bắt đầu từ sự kiện gia đình, chủ hộ kinh doanh từ giấy phép, doanh nghiệp nhỏ từ lịch tuân thủ và hợp đồng, người Việt ở xa từ uỷ quyền và giấy tờ, người nước ngoài từ site tiếng Anh giải thích hệ thống pháp luật Việt Nam. Đọc đúng cửa giúp bạn bớt lạc giữa hàng chục site và đi thẳng tới phần mình cần.
Bài này gợi ý lối vào cho từng vai, trạm đầu nên mở, trạm tiếp theo khi việc phát triển, và danh mục lộ trình phù hợp trên VN2H. Đây là gợi ý, không phải quy tắc: nếu việc của bạn chạm vai khác, cứ rẽ ngang.
Vì sao nên đọc theo vai trò
Pháp luật áp khác nhau cho người ở những vị trí khác nhau. Cùng là một căn nhà, người mua lo kiểm giấy tờ và người bán, người thừa kế lo khai nhận và phân chia, người cho thuê lo hợp đồng và thuế. Cùng là một nhân viên nghỉ việc, người lao động lo trợ cấp và giấy tờ ngày cuối, chủ doanh nghiệp lo trình tự và rủi ro bị kiện ngược.
Vì vậy, câu hỏi đầu tiên không phải "luật nói gì" mà là "mình đang ở vị trí nào trong việc này". Khi xác định được vai, bạn loại bỏ được rất nhiều bài không liên quan và tập trung vào những gì thật sự áp cho mình.
Một người có thể mang nhiều vai cùng lúc: vừa là chủ hộ kinh doanh, vừa là con lo giấy tờ cho cha mẹ, vừa là người cho người quen vay tiền. Khi đó, hãy tách từng việc ra và đọc mỗi việc theo đúng vai của nó, thay vì tìm một bài trả lời tất cả.
Người dân và gia đình
Phần lớn việc pháp lý của một gia đình gắn với sự kiện đời người: sinh con, kết hôn, mua nhà, cha mẹ già yếu, người thân qua đời, mâu thuẫn với hàng xóm. Lối vào tốt nhất là danh mục lộ trình khi gia đình có chuyện, nơi mỗi bài sắp thứ tự việc cần làm cho một sự kiện và chỉ ra site nào đọc tiếp.
Với nhà đất, trước khi đặt cọc hãy đọc phần kiểm sổ trước khi đặt cọc của Pháp Lý (phaply.net). Khi người thân qua đời và có tài sản cần phân chia, trạm chính là Thừa Kế (thuake.com). Khi cha mẹ không còn tự đi làm thủ tục được, bạn đọc phần uỷ quyền khi cha mẹ già yếu của Uỷ Nhiệm.
Với mâu thuẫn đời thường giữa người với người, như lối đi chung, tiếng ồn, khoản nợ giữa người quen, trạm đầu là Giải Quyết (giaiquyet.com), nơi chỉ đường từ hoà giải ở cơ sở cho tới khi nào mới cần nghĩ đến toà án. Hệ ưu tiên gợi ý thương lượng và hoà giải trước, vì với chuyện gia đình, hàng xóm, giữ được quan hệ thường quan trọng không kém kết quả.
Chủ hộ kinh doanh
Chủ hộ kinh doanh thường vướng việc nhất ở giai đoạn mở cửa và khi có đoàn kiểm tra. Trạm đầu là phần hộ kinh doanh của GiayPhep.com, nơi có tra ngành nghề, bảng kiểm mở kinh doanh theo mô hình và kiểm tra theo mã số thuế. Muốn thấy cả hành trình xin phép cho một mô hình cụ thể như quán ăn, tiệm tóc, cửa hàng tạp hoá, bạn mở Cấp Phép (capphep.com).
Khi cơ sở có nguy cơ cháy nổ cao hay diện tích lớn, phần phòng cháy chữa cháy là thứ không nên để tới lúc bị kiểm tra mới lo; trạm chuyên sâu là Giấy Phép PCCC (giaypheppccc.com). Khi bắt đầu bán sản phẩm đóng gói mang tên riêng, bạn chuyển sang nhóm sản phẩm và nhãn hiệu: kiểm quy chuẩn, ghi nhãn, và tra tên thương hiệu trước khi in bao bì.
Danh mục lộ trình khi việc kinh doanh có chuyện trên VN2H nối các trạm này theo sự kiện: mở cửa hàng đầu tiên, ra mắt sản phẩm mang nhãn riêng, nhận đoàn kiểm tra, khách không trả tiền, chuyển hộ kinh doanh lên công ty. Thuế là mảng liền kề nhưng không thuộc hệ này; bài trong hệ chỉ nhắc khi cần và nói rõ chỗ đó.
Doanh nghiệp nhỏ và người làm pháp chế kiêm nhiệm
Doanh nghiệp nhỏ hiếm khi có phòng pháp chế; việc pháp lý thường rơi vào kế toán, nhân sự hoặc chính chủ doanh nghiệp. Với nhóm này, lối vào hữu ích nhất là những thứ giúp không bị bất ngờ: lịch gia hạn và báo cáo định kỳ, hợp đồng đang chạy, giấy phép sắp hết hạn, hợp đồng lao động. Bạn có thể bắt đầu ở phần lịch gia hạn của Thời Hạn.
Khi thành lập hoặc thay đổi doanh nghiệp, trạm đầu là phần thành lập và thay đổi doanh nghiệp của GiayPhep.com. Khi cho nhân viên nghỉ hoặc có người xin nghỉ, đọc Chấm Dứt (chamdut.com) trước khi ký bất kỳ quyết định nào. Khi công ty đổi chủ, chia tách, sáp nhập, trạm là Kế Thừa (kethua.com).
Một thói quen đáng giá cho doanh nghiệp đang lớn là rà soát pháp lý định kỳ, giống khám sức khoẻ hằng năm: giấy phép, hợp đồng, lao động, nhãn hiệu, dữ liệu cá nhân. Cách tổ chức việc này, tự làm hay có người cố vấn, có ở phần rà soát pháp lý định kỳ của Cố Vấn Pháp Luật.
Người Việt ở xa và người nước ngoài
Người Việt đang sống ở nước ngoài thường cần làm việc ở Việt Nam mà không về được: bán hoặc cho thuê nhà, nhận thừa kế, làm giấy tờ cho con. Hai câu hỏi đi trước mọi thủ tục là uỷ quyền cho người ở nhà thế nào cho hợp lệ, và giấy tờ do nước ngoài cấp có dùng được ở Việt Nam không. Bạn đọc phần uỷ quyền khi ở nước ngoài và phần giấy tờ nước ngoài dùng ở Việt Nam trước khi gửi giấy tờ về.
Người nước ngoài và đối tác của doanh nghiệp Việt thường cần hiểu bức tranh chung trước: hệ thống toà án, cách giải quyết tranh chấp hợp đồng, quyền khi bị xử phạt, giấy tờ cần hợp pháp hoá. Site tiếng Anh trong hệ là Vietnam Justice (vietnamjustice.com), viết cho người chưa quen với pháp luật Việt Nam; bạn có thể gửi cho người thân, đối tác nước ngoài cùng đọc.
Khi người nước ngoài làm việc hoặc đầu tư tại Việt Nam, phần giấy phép lao động và đầu tư nước ngoài nằm ở GiayPhep.com. Với nhà đất, quyền của người nước ngoài và người Việt định cư ở nước ngoài khác với công dân trong nước, nên đừng áp hướng dẫn chung cho người trong nước vào trường hợp này mà chưa kiểm.
Người muốn hiểu luật và người lo việc cho người khác
Không phải ai đến với hệ cũng đang có một việc cần giải quyết. Sinh viên luật, người làm báo, người đọc tin tức về một đạo luật mới, hay đơn giản là người muốn hiểu vì sao một vụ việc được xử như vậy, cần một lối vào khác: nhóm hiểu luật và dữ liệu pháp lý. Ở đó, mỗi site giải thích một mảng nền: các bộ luật lớn đọc thế nào, một luật được làm ra qua những bước nào, các ngành luật khác nhau ra sao, dữ liệu pháp luật và bản án công khai tra ở đâu.
Với nhóm này, nên bắt đầu từ Bộ Luật (boluat.com) để có cái khung chung, rồi đi theo câu hỏi mình quan tâm. Muốn biết một văn bản còn hiệu lực hay không, hoặc luật mới có áp cho việc cũ không, chuyển sang Hiệu Lực. Muốn tìm nguồn văn bản và bản án để nghiên cứu, chuyển sang Dữ Liệu Pháp Luật.
Một nhóm nữa hay bị quên là người lo việc cho người khác: người được uỷ quyền, người giám hộ, người con thay mặt cha mẹ, nhân viên được giao đi nộp hồ sơ cho công ty. Vai của họ có giới hạn riêng: chỉ được làm trong phạm vi được giao, phải giữ giấy tờ chứng minh quyền đại diện, và chịu trách nhiệm nếu vượt quyền. Trước khi ký bất cứ gì thay người khác, bạn nên đọc kỹ phạm vi uỷ quyền hoặc đại diện của mình, vì đây là chỗ tranh chấp giữa người trong nhà hay phát sinh nhất về sau.
Tóm tắt lối vào theo vai trò
Bảng dưới gom các gợi ý ở trên. Cột cuối là danh mục lộ trình trên VN2H nên mở khi việc gắn với một sự kiện lớn.
| Vai trò | Trạm đầu | Trạm tiếp theo hay gặp | Lộ trình trên VN2H |
|---|---|---|---|
| Người dân, gia đình | Lộ trình theo sự kiện, Giải Quyết | Thừa Kế, Pháp Lý, Uỷ Nhiệm | Khi gia đình có chuyện |
| Chủ hộ kinh doanh | GiayPhep.com, Cấp Phép | Giấy Phép PCCC, nhóm nhãn hiệu | Khi việc kinh doanh có chuyện |
| Doanh nghiệp nhỏ | Thời Hạn, GiayPhep.com | Chấm Dứt, Kế Thừa, Cố Vấn Pháp Luật | Khi việc kinh doanh có chuyện |
| Người Việt ở xa | Uỷ Nhiệm, Hiệu Lực | Thừa Kế, Pháp Lý | Khi gia đình có chuyện |
| Người nước ngoài, đối tác | Vietnam Justice | GiayPhep.com phần lao động và đầu tư nước ngoài | Không có lộ trình riêng, đọc site tiếng Anh |
| Người muốn hiểu luật | Nhóm hiểu luật và dữ liệu pháp lý | Bộ Luật, Ngành Luật, Dữ Liệu Pháp Luật | Đọc theo nhóm, không theo sự kiện |
Nếu vai của bạn không có trong bảng, như người làm chứng, người được uỷ quyền, người giám hộ, hãy bắt đầu từ bài dẫn đường của nhóm gần nhất trên VN2H và đọc phần "site này không bàn gì" để tìm đúng site hàng xóm.
Câu hỏi thường gặp
Mình vừa là chủ hộ kinh doanh vừa lo giấy tờ cho cha mẹ thì đọc theo vai nào?
Tách từng việc ra và đọc mỗi việc theo đúng vai của nó: việc cửa hàng đọc theo vai chủ hộ kinh doanh, việc giấy tờ của cha mẹ đọc theo vai người con lo việc gia đình. Gộp lại một lúc dễ khiến bạn áp nhầm quy định của việc này sang việc kia.
Người nước ngoài có đọc được các site tiếng Việt trong hệ không?
Các site chuyên ngách viết bằng tiếng Việt. Với người nước ngoài, lối vào phù hợp là site tiếng Anh Vietnam Justice, giải thích hệ thống pháp luật và toà án Việt Nam; trang chính của VN2H cũng có bản tiếng Anh để họ thấy cấu trúc cả hệ.
Doanh nghiệp nhỏ nên đọc gì đầu tiên nếu chưa từng rà soát pháp lý?
Bắt đầu bằng việc lập danh sách giấy phép, hợp đồng đang chạy và các mốc gia hạn, báo cáo định kỳ. Sau đó đọc phần rà soát pháp lý định kỳ để biết nên kiểm những mảng nào hằng năm và khi nào nên có người cố vấn.
Người Việt ở nước ngoài muốn bán nhà ở Việt Nam thì bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu từ việc xác định ai đang đứng tên và giấy tờ nhà đang ở tình trạng nào, rồi đọc phần uỷ quyền khi ở nước ngoài để chọn hình thức uỷ quyền hợp lệ. Với giấy tờ do nước ngoài cấp, kiểm yêu cầu hợp pháp hoá trước khi gửi về.
Có cần đọc hết một site trước khi chuyển sang site khác không?
Không cần. Mỗi site có mười danh mục và bài dẫn đường trên VN2H chỉ thứ tự đọc phù hợp cho từng kiểu người. Bạn chỉ cần đọc phần áp cho việc của mình, rồi chuyển sang site tiếp theo khi việc bước sang giai đoạn mới.